Als een vis in het water richting de European Transplant Games in Arnhem

Origineel artikel: Als een vis in het water richting de European Transplant Games in Arnhem – European Transplant Games 2026

24 maart 2026 – Voor Roland Bordewijk (59) en Benno Lutjenkossink (65) staan de komende weken in het teken van doelen stellen, trainen en dromen over hun meters in het zwembad. In juni doen zij beide mee aan de European Transplant Games 2026 in Arnhem. Een bijzondere week, waar ze al lange tijd naar uitkijken.

Hoewel er veel overeenkomsten zijn tussen de twee mannen, hebben zij ieder hun eigen weg afgelegd om in juni te laten zien waarvoor ze hard hebben getraind: wat hun lichaam na een transplantatie nog wél kan. Want ondanks hun transplantatie, of eigenlijk juist dóór hun transplantatie behoren Roland en Benno tot het nationale sportteam: Team NL Transplant.

In dit verhaal vertellen zij over hun liefde voor zwemmen, hoe toegankelijk deze sport is voor hun doelgroep en wat het hen heeft gebracht en nog steeds brengt. Ze nemen ons mee in hun weg richting de bijzondere week in juni.

De Koninklijke Nederlandse Zwembond (KNZB) deelt daarnaast haar visie op deze doelgroep, aangevuld met praktische tips én een speciaal ingerichte pagina op hun website. Bovendien deelt prof. dr. Nico van Meeteren (Health Holland en Erasmus MC) zijn inzichten over het belang van bewegen en in het bijzonder van zwemmen.

Start van het zwemmen

Kort na zijn longtransplantatie was het inspanningsvermogen van Roland nog beperkt, maar na verloop van tijd nam zijn energieniveau gelukkig weer toe. ‘’Ik wilde maar al te graag sporten en bewegen’’, vertelt hij. Hoewel zijn eerste sport na de transplantatie handboogschieten was, vond Roland in de aanloop naar de World Transplant Games zijn weg naar het zwemmen, vooral omdat hij een onderdeel zocht dat al aan het begin van de week werd aangeboden. Via Transfit Zwemmen, het beweegprogramma van de Stichting Sport en Transplantatie, kwam Roland in aanraking met de sport.

‘’Die eerste meters in het water na zo’n dertig jaar waren best spannend. En na acht baantjes was ik helemaal op’’, blikt Roland terug. ‘’Maar toch bleef ik enthousiast en voelde het zwemmen erg positief: ik was moe, maar had fysiek nergens last van en ik herstelde snel. Dit smaakte naar meer!’’

Bij Benno zat die liefde voor het water er al vanaf jongs af aan in. Hij zwom jarenlang bij verschillende verenigingen, gaf zwemtraining en begeleidde diplomazwemmen. ‘’Ik heb heel wat uurtjes aan de rand én in het zwembad doorgebracht’, begint Benno. ‘’Daarom voelt het water voor mij echt als een tweede thuis’’.

Ook voor Benno verliep de weg richting de Transplantatie Spelen niet vanzelf. Na zijn harttransplantatie, zo’n vijf jaar geleden, kreeg hij ondersteuning van Geeresteingroep Fysiotherapie en Sport, locatie Profit in Zeist. Met vaste schema’s en begeleiding ontwikkelde hij zich verder in het water. ‘’Bij hen werk ik aan mijn kracht en conditie, zodat mijn lichaam gezond blijft en ik meters kan maken.’’ Benno traint vanuit zwembad Dijnselburg in Zeist en zwemt daarnaast regelmatig met andere TeamNL Transplant-zwemmers in zwembad Waalslag in Tiel, onder begeleiding van Thea en Peter.

Ook Roland benadrukt het belang van zwemmen voor zijn lichaam:

“Lichamelijk heeft zwemmen mij echt meer opgeleverd dan ik ooit had verwacht. Door twee keer per week te trainen steeg mijn longfunctie van en solide 103% FEV1 naar een constante 109%. Zeker 6% erbij! Ook voel ik mij door het zwemmen fitter en herstel ik sneller.’’ – Roland

Begeleiding & opbouw

Niet alleen Benno, maar ook Roland kreeg na zijn transplantatie begeleiding in het zwemmen. Hij vertelt: ‘’Als je iets doet, doe het goed, zei ik tegen mezelf. Dus ik ging op zoek naar zwemlessen en kwam terecht bij een introductiecursus borstcrawl, georganiseerd door de KNZB.’’

Met zijn eerste zwemcoach Daniel besprak hij zijn medische achtergrond. Belangrijk, want zwemmen na een transplantatie vraagt om een andere aanpak. ‘’Hij liet me apart even een stukje crawlen en gaf instructies om langs de rand te blijven, extra pauzes te nemen en iets eerder te stoppen dan de rest. Verder kon ik gewoon met de groep meedoen. Maar ik had wel flink ingeleverd op spierkracht, coördinatie en uithoudingsvermogen.’’ Roland combineerde daarom het zwemmen met fitness en post-operatieve fysiotherapie. ‘’Na een transplantatie moet je jezelf echt de tijd gunnen om weer op gang te komen. Je ontwikkelt anders snel blessures: je energie kan al hoog voelen, maar je lichaam is nog niet gewend aan de belasting. Wees daarom realistisch over onderbrekingen. Het hoort erbij.’’

Benno herkent dat: ‘’Bij mijn fysio werk ik aan mijn kracht en conditie, zodat mijn lichaam gezond blijft en ik meters kan maken. Mijn fysiotherapeut begeleidt ook topsporters en paralympische sporters, dus ik voel me daar erg fijn.’’ Zijn fysiotherapeut Willem-Jan Schulpen vult aan: ‘’Al vanaf het begin van zijn aandoening hebben wij Benno jarenlang begeleid tot aan zijn transplantatie. We hebben met een gespecialiseerd team het revalidatieproces ondersteund. Na zijn harttransplantatie hebben we samen de uitdaging opgepakt om trainingsschema’s op maat te maken, zodat hij het maximale uit zijn trainingen kan halen. Nu is Benno al een aantal jaar lid van TeamNL Transplant én heeft hij deelgenomen aan zowel de Europese als Wereld Transplantatie Spelen. We zijn dan ook ontzettend trots op alle mooie sportprestatie die Benno de afgelopen jaren heeft behaald.’’

Leren aanpassen & reflecteren

Na zijn introductiecursus borstcrawl besloot Roland verder te trainen onder begeleiding van zwemcoach Grietje. Roland raadt anderen getransplanteerden dan ook zeker aan om te investeren in persoonlijke begeleiding: ‘’Een trainer weet wat een transplantatie betekent: meer pauzes, eerder stoppen en omgaan met fluctuaties in je belastbaarheid. In vergelijking tot de rest had ik echt die extra pauzes nodig en ging het leerproces langzamer. Ook miste ik soms lessen door kleine ingrepen, waardoor ik tijdelijk niet mocht zwemmen.’’

‘’Accepteer dat je anders leert. Je lichaam ontwikkelt zich soms trager en anders dan dat van niet-getransplanteerden en dat is heel normaal!’’ Ook geeft hij tips: “geef je lichaam meer tijd dan je hoofd verwacht. Na een transplantatie voel je vaak eerder energie, terwijl je lichaam nog moet herstellen. Bouw rustig op en accepteer dat jouw leercurve anders is.’’

Roland benadrukt daarnaast de voordelen van zwemmen: ‘’zwemmen is ideaal voor getransplanteerden. Het is laagdrempelig, technisch rustig en belast je gewrichten nauwelijks. Tegelijkertijd train je je hart- en longfunctie goed. Het is echt een investering in je lichaam.’’

Echter, het vraagt wel om bewust gedrag: ‘’Investeer in technieklessen, vermijd piekmomenten vanwege infectierisico, douche met zeep en let op wondjes. Ik zwem bewust buiten de drukste tijden, alleen met volwassenen en niet in schoolvakanties.’’

Op weg naar Arnhem

Met alle trainingsuren, begeleiding en doorzettingsvermogen komen de European Transplant Games in Arnhem steeds dichterbij. Roland en Benno hebben er beide onwijs veel zin in. ‘’En nu op naar Arnhem!’’ sluit Benno af. ‘’Met een heel dankbaar hart, veel motivatie, een flinke plons en natuurlijk succes voor alle sporters. Natuurlijk ga ik voor medailles, maar het samenzijn met lotgenoten en het plezier zijn minstens net zo belangrijk. De Spelen zijn een kans om mijn donor te eren door simpelweg te laten zien: kijk, orgaandonatie werkt; en hoe!’’

Maar boven alles wil Benno het belang van donoren benadrukken: ‘’De meesten van ons hebben hun orgaan gekregen na het overlijden van een bijzonder mens, met daarnaast familie en vrienden die daarmee instemden. Zonder hen zouden wij deze prestatie nooit kunnen leveren. ‘Celebrate Life’ is niets voor niets het motto van de Spelen en dat is iets wat ik zeker zal doen.’’

En voor Roland voelt het net zo: ‘’De Games betekenen voor mij zoveel meer dan sporten en medailles behalen. Dat komt door de vele contacten en vriendschappen die het mij gebracht heeft. Bijvoorbeeld in Dresden, waar verschillende spontane ontmoetingen uitliepen op veel gepraat en gekletst, dat m’n vrouw er zelfs maar een boek bij pakte. Ook bleven na de Circle of Life mensen lang napraten. Van dat alles ben ik nog steeds diep onder de indruk. Ja, een medaille is absoluut een mooie en gewaardeerde kers op de taart, absoluut. Maar mijn familie, de verschillende mensen, de contacten, de vriendschappen, dat is voor mij de taart!’’

Ook de KNZB en prof. dr. Nico van Meeteren delen hun visie

De ervaringen van Roland & Benno staan niet op zichzelf. De Koninklijke Nederlandse Zwembond (KNZB) onderschrijft het belang van zwemmen voor mensen met een transplantatie of andere chronische aandoening en ziet hoe waardevol zwemmen kan zijn voor deze doelgroep:

‘’Het grootste voordeel van zwemmen is de relatieve gewichtloosheid en bewegingsvrijheid in het water’’, vertelt Job Boers van de KNZB. ‘’Je gebruikt veel spieren, zonder onnodige belasting, waardoor het een effectieve en laagdrempelige manier is om te bewegen.’’ Juist dat maakt zwemmen zo geschikt om (weer) in beweging te komen. ‘’Het is ideaal om rustig op te bouwen of te werken aan herstel. Hierdoor heb je als getransplanteerde al snel het idee dat je weer mee kunt doen’’.

Naast de fysieke voordelen is zwemmen vooral ook heel toegankelijk. ‘’Zwemmen is een sport die voor veel mensen toegankelijk is’’, aldus de KNZB. ‘’Je pakt het relatief snel op en er zijn op veel plekken in Nederland zwembaden. Bovendien hoef je ook niet per se lid te zijn van een vereniging. Je kunt individueel zwemmen of met een groep, zonder ergens aan vast te zitten.’’ Met ongeveer 400 zwemverenigingen in Nederland kan er altijd een plek worden gevonden die bij iemand past. ‘’Het is maar net wat iemand fijn vindt. Wij willen iedereen de mogelijkheid geven om te doen waar behoefte aan is, in welke vorm dan ook.’’

Prof. dr. Nico van Meeteren (Health Holland en Erasmus MC) sluit zich hierbij aan: ‘’Als mensen in beweging komen, zien ze vaak verrassend snel resultaat. Dat is geen toeval, zo werken lichaam en geest. Die eerste vooruitgang geeft vertrouwen en energie om door te gaan, ook als het soms uitdagend is. Met goede begeleiding of door het samen te doen, wordt het beter vol te houden en levert het meer op: fysiek, mentaal én sociaal. We zien het keer op keer, ook bij mensen met een ziekte of beperking. Er zijn talloze voorbeelden van mensen die zichzelf zodoende positief verrassen. Zwemmen wordt daarbij vaak als een toegankelijke en effectieve manier ervaren. Uiteindelijk blijkt steeds weer dat mensen meer kunnen dan ze denken.’’

Voor mensen met een transplantatie of andere chronische aandoening kan de eerste stap naar sporten spannend zijn. Juist daarom zet de KNZB sterk in op inclusie en begeleiding. ‘’Een warm welkom is voor iedereen belangrijk, maar zeker voor mensen met extra wensen en behoeften.’’ De bond stimuleert verenigingen om zo inclusief mogelijk te zijn en passende begeleiding te bieden. Trainers kunnen hiervoor speciale cursussen en workshops volgen. Ook wordt samengewerkt met onder andere NOC*NSF, Uniek Sporten, Gehandicaptensport Nederland en verschillende revalidatieklinieken om sporten voor iedereen toegankelijk te maken. En misschien wel net zo belangrijk: het sociale aspect. ‘’We zien dat sporten, in dit geval zwemmen, enorm verbindt. Zwemmen draagt niet alleen bij aan fysieke gezondheid, maar ook aan ontmoeting.’’

Twijfel je waar je moet beginnen? Dat is heel herkenbaar. Voor mensen met een chronische aandoening kan het lastig zijn om te bepalen hoe en waar ze beginnen. De KNZB adviseert om het stap voor stap aan te pakken: ‘’Begin altijd met overleg met een expert, zoals je arts of fysiotherapeut. Kijk daarna wat voor jou haalbaar is en zoek begeleiding die bij je past.’’ Leg de lat niet meteen te hoog. ‘’Ook kleine stappen maken impact. Luister goed naar je lichaam, stem je training af met een specialist en bouw rustig op. Ieder lichaam is anders en heeft zijn eigen tempo.’’ En misschien wel de belangrijkste tip: ‘’Vergelijk jezelf niet met anderen. Iedereen bewandelt zijn of haar eigen pad. Blijf dicht bij jezelf en probeer wat mogelijk is.’’

Meer weten of hulp nodig?

De KNZB begrijpt dat de eerste stap soms de moeilijkste stap is. Daarom hebben ze een speciale pagina ingericht voor mensen met een transplantatie of andere chronische aandoening. Hier vind je praktische tips, informatie over begeleiding en een overzicht van verenigingen waar je terecht kunt.

Bekijk hier de mogelijkheden en ontdek wat bij jou past.

Dit verhaal is onderdeel van de campagneserie ‘Stories Beyond Life’ van de European Transplant Games en samen gecreëerd met KNZB. Geschreven door: Manon van Manen (European Transplant Games 2026).